Апостиль — бір елдің ресми құжатын консулдық заңдастырусыз екінші елде пайдалануға жарамды ететін растау белгісі. Түркия 1961 жылғы Гаага конвенциясына 1985 жылғы 29 қыркүйектен бері қатысады, сондықтан конвенцияға қатысушы елдердің құжаттары ол үшін жеңілдетілген тәртіппен заңдастырылады: үйде апостиль қойылады, содан кейін Түркияда ант берген аудармашы аудармасы мен нотариалды растау жасалады. Төменде — екі бағыттағы іс-әрекеттер тәртібі және құжаттарды қайтаруға себеп болатын типтік қателер.
Апостиль дегеніміз не және оған не қойылады
Апостиль (түрікше apostil) — уәкілетті орган қойған қолдың төлнұсқалығын, қол қойған тұлғаның қандай сипатта әрекет еткенін және құжаттағы мөрдің төлнұсқалығын растайтын белгіленген нысандағы мөртабан немесе жеке парақ. Конвенция белгінің қабырғасы кемінде 9 см болатын шаршы нысанда болуын талап етеді; ресімдеу әр елде түрліше, бірақ он деректемеден тұратын жиынтық барлық жерде бірдей.
Шектеулерін түсіну маңызды: апостиль құжаттың шығу тегін растайды, мазмұнын емес. Ол анықтаманы «дұрыс» етпейді және оның мерзімін ұзартпайды.
Конвенция ресми құжаттарға қолданылады, бірақ екі санатты тікелей алып тастайды: дипломатиялық және консулдық агенттер жасаған құжаттар және коммерциялық немесе кедендік операциялармен тікелей байланысты әкімшілік құжаттар. Сонымен қатар, іс жүзінде апостиль паспорттар мен жеке куәліктерге, мәтіні оқылмайтын құжаттарға және ламинатталған құжаттарға, сондай-ақ нотариалды расталмаған қарапайым көшірмелерге қойылмайды.
Түркия үшін жиі апостильденетін құжаттар
- Туу туралы куәлік — отбасылық ықтиярхат (ВНЖ), отбасын біріктіру, балаларға құжат ресімдеу, мұрагерлік істер үшін.
- Неке қию немесе ажырасу туралы куәлік — отбасылық ықтиярхат, неке тіркеу, азаматтық мәселелері үшін.
- Соттылығының жоқтығы туралы анықтама — азаматтық және бірқатар рұқсаттар үшін.
- Диплом және оның қосымшасы — білімді тану, жұмысқа рұқсат, оқу үшін.
- Табыс туралы анықтама, үзінді көшірмелер, жұмыспен қамту туралы құжаттар — ведомство немесе банк талап еткенде.
- Қайтыс болу туралы куәлік және туыстық туралы құжаттар — жылжымайтын мүлікті мұрагерлеу үшін.
- Сенімхат — маңызды ескертпемен, ол туралы төменде.
Кадастр (tapu) арқылы өтетін мәмілелерге арналған сенімхатты апостиль құтқармайды. Түркия заңнамасы мұндай сенімхаттарды түрік нотариусы немесе Түркия консулдығы жасауын талап етеді; шетелдік нотариустың құжатын апостилі болса да кадастрда қабылдамайды. Толығырақ — Түркиядағы сенімхат туралы мақалада.
Апостиль қайда қойылады: құжат берген елдің органы
Апостильді әрдайым құжатты берген мемлекеттің уәкілетті органы қояды — мұны Түркияда жасауға болмайды. Жалпы логика барлық жерде дерлік бірдей: бірыңғай терезе жоқ, апостильді құжат тиесілі саланың ведомствосы қояды (азаматтық хал актілерін тіркеу органдары — туу, неке және қайтыс болу туралы куәліктер; әділет министрлігі — нотариалды және сот құжаттары; бейінді министрлік — дипломдар; құқық қорғау органдары немесе прокуратура — соттылық туралы анықтамалар). Нақты мекенжайлар, мерзімдер мен алымдар өзгеріп отырады — оларды тапсыру алдында өз еліңіздің ресми мемлекеттік қызметтер порталында нақтылаңыз. Әр мемлекет бойынша уәкілетті органдардың өзекті тізімін Гаага халықаралық жеке құқық конференциясы (hcch.net) жүргізеді.
Төменде — бұл бөлудің іс жүзінде қалай көрінетінінің үш мысалы. Қалған елдер үшін қағида сол, тек ведомстволардың атаулары ғана өзгеше.
Ресей
Өкілеттіктер РФ Үкіметінің қаулысымен бөлінген: азаматтық хал актілерін тіркеу органдары (ЗАГС) азаматтық хал актілерінің құжаттарын апостильдейді; Әділет министрлігі — нотариалды құжаттар мен басқа ведомстволардың құзыретіне жатпайтын билік органдарының құжаттарын; ІІМ мен прокуратура органдары — соттылық туралы анықтамалар мен ведомстволық мекемелердің құжаттарын; Рособрнадзор — білім және ғылыми дәрежелер туралы құжаттарды; Росархив — мұрағаттық анықтамаларды; Қорғаныс министрлігі — әскери қызмет туралы құжаттарды.
Осы ел жұбына қатысты кездесетін жаңылыс пікірді бөлек атап өтейік: Ресей мен Түркия арасындағы азаматтық, сауда және қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы 1997 жылғы шарт күшіне енген жоқ, әрі Ресей түрік тарапына оған қатысушы болмау ниеті туралы хабарлады. Түркияда ресейлік құжаттар үшін «заңдастырудан босату» деген жоқ — апостиль қажет.
Қазақстан
ЗАГС органдарының құжаттары халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы апостильденеді; әділет органдары, өзге де мемлекеттік органдар мен нотариустардың құжаттары — Әділет министрлігі арқылы; соттылық туралы анықтамалар — прокуратура органдары арқылы (қызметке анықтаманың өзімен бір мезгілде тапсырыс беру ыңғайлы); білім туралы құжаттар — бейінді министрлік арқылы. Өзекті тәртіп пен электрондық тапсыру — электрондық үкімет порталында.
Украина
Әділет органдарының құжаттары, нотариалды және сот құжаттары, сондай-ақ азаматтық хал актілерін тіркеу органдарының құжаттары Әділет министрлігіне жатады; білім туралы құжаттар — Білім және ғылым министрлігіне; құжаттардың бір бөлігі — Сыртқы істер министрлігіне. 2026 жылдан бастап рәсім электрондық тізілімге көшірілді, бұл мерзімдерді айтарлықтай қысқартты. Нақты органды құжат түріне қарай анықтаңыз: осы қадамдағы қате — бас тартудың ең жиі себебі.
Түркиядағы ант берген аудармашы аудармасы және нотариалды растау
Апостиль аударманы жоймайды. Түрік ведомстволары түрік тіліндегі құжаттармен жұмыс істейді, ал аударманы ант берген аудармашы (yeminli tercüman) — ант қабылдап, түрік нотариалды кеңсесінде тіркелген маман орындауы тиіс. Содан кейін аударманы нотариус растайды (noter tasdiki).
Нотариус аударманың мазмұнын емес, аударманы ант берген аудармашы орындағанын және қолдың соған тиесілі екенін растайды. Кейбір мекемелерге бюро мөрі бар аударма жеткілікті, бірақ мемлекеттік органдар, әдетте, дәл нотариалды растауды талап етеді, сондықтан оны бірден жасаған сенімдірек.
Шетелде орындалған аудармаларды түрік ведомстволары құлықсыз қабылдайды. Аударманы Түркияда жоспарлаңыз — бұл қайта жасаудан арзан әрі жылдам.
Дұрыс іс-әрекеттер тәртібі
- Құжатты өзекті редакцияда алыңыз. Анықтамалар үшін бұл өте маңызды: олар «ескіреді».
- Апостиль қойыңыз — құжат берген елде, құжат түріне сәйкес органда.
- Түркияға келіңіз (немесе түпнұсқаны жіберіңіз) және құжатты апостиль мәтінімен бірге ант берген аудармашыда аударыңыз.
- Аударманы нотариуста растаңыз.
- Жиынтықты тапсырыңыз — көші-қон қызметіне, кадастрға, банкке немесе өзге ведомствоға.
«Апостиль → аударма → нотариус» реттілігі принципті. Егер құжатты апостильге дейін аударсаңыз, апостиль белгісі аударылмай қалады да, жиынтықты қайтарады.
Кері міндет: түрік құжаттарын шетелде пайдалану
Мұнда құзырет былай бөлінген:
Құжат түріАпостильді кім қоядыӘкімшілік: халық тізілімінен үзінділер, туу және неке туралы куәліктер, кадастр құжаттары, нотариалды әрекеттерге байланысты құжаттарОблыс орталықтарында провинция губернаторлығы (valilik), аудандарда аудандық әкімшілік (kaymakamlık)Сот: сот шешімдері, прокуратура қаулылары, соттылық туралы анықтама (adli sicil kaydı)Ауыр қылмыстар бойынша алқабилер соты жұмыс істейтін соттар жанындағы әділет комиссиялары (adli yargı adalet komisyonu başkanlığı)Практикалық егжей-тегжей: егер құжатты аудан нотариусы растаса, вилайетке емес, сол нотариус тіркелген ауданның каймакамлығына жүгіну керек.
Түркияда құжаттардың бір бөлігі үшін e-Devlet порталы арқылы электрондық апостиль (e-Apostil) жұмыс істейді: халық тізілімінен үзінділер, туу, неке және қайтыс болу туралы көптілді үзінділер, сот шешімдері мен соттылық туралы анықтама. Бұл Түркиядан кетіп қалған болсаңыз ыңғайлы: құжат онлайн қалыптасады және тексеріледі.
Меншік туралы куәлік (тапу) шетелде пайдалану үшін әкімшілік құжат ретінде апостильденеді — оны берген жер бойынша каймакамлык немесе вилайет арқылы, содан кейін тағайындалған елдің тіліне аударылады.
Қолданылу мерзімдері: не «жанады», не жоқ
Апостильдің өзінің қолданылу мерзімі жоқ — ол мерзімсіз. Бірақ ол өзі қатысты құжаттан «ұзақ өмір сүре» алмайды: егер анықтама шектеулі уақыт бойы жарамды болса, онымен бірге апостильдің практикалық құндылығы да бітеді.
- Соттылық туралы анықтама — әдетте, берілген күнінен бастап алты ай ішінде қабылданады.
- Табыс туралы анықтамалар, банктік және отбасылық үзінділер — әдетте бірнеше ай ішінде; нақты мерзімді қабылдаушы ведомство белгілейді.
- Туу, неке туралы куәліктер, дипломдар — мазмұны бойынша мерзімсіз, бірақ ведомство жаңадан қайта беруді сұрауы мүмкін.
Әмбебап ереже: алдымен қабылдаушы органнан құжаттың қандай «жасын» рұқсат ететінін біліңіз, содан кейін ғана тізбекті іске қосыңыз. Әйтпесе апостиль дәл анықтама жарамсыз болатын сәтке дайын болады.
Жиі кездесетін қателер
- Апостильден бұрын аудару. Апостиль мәтіні де аударылуы тиіс.
- Көшірмені апостильдеу. Апостиль түпнұсқаға немесе нотариалды расталған көшірмеге қойылады — қарапайым ксерокөшірме жарамайды.
- Органмен қателесу. Дипломды азаматтық хал актілерін тіркеу органында қабылдамайды, туу туралы куәлікті әділет министрлігінде де — қабылдамайды.
- Аударманы шетелде тапсырыс беру. Түрік ведомстволары Түркияда нотариалды расталған ант берген аудармашы аудармасын күтеді.
- Есімнің транслитерациясындағы алшақтық. Аудармадағы фамилияның жазылуы Түркияға кіретін паспортыңызбен сәйкес келетінін тексеріңіз — әйтпесе құжат «сіз туралы емес» болып шығады.
- Кадастрда апостильденген сенімхатқа сену. Жылжымайтын мүлік мәмілелері үшін түрік нотариусының немесе Түркия консулдығының сенімхаты қажет.
- Паспортты апостильдеу. Паспорттар мен жеке куәліктер апостильге жатпайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Конвенцияға қанша ел қатысады?
Жүз отызға жуық мемлекет, әрі тізім толығып отырады. Оны аударма бюроларының сайттарындағы жинақтар бойынша емес, Гаага халықаралық жеке құқық конференциясының (hcch.net) ресми мәртебе кестесі бойынша тексеру керек.
Егер құжатты конвенцияға қатыспайтын ел берсе, апостиль қажет пе?
Жоқ, онда консулдық заңдастыру қолданылады: құжат берген елдің СІМ-інде, содан кейін Түркия консулдығында растау. Рәсім ұзағырақ әрі қымбатырақ.
Апостильді жеке қатысусыз қоюға бола ма?
Иә, көптеген елде сенімхат бойынша өкіл арқылы тапсыруға рұқсат етіледі, ал қызметтердің бір бөлігі электрондық форматқа көшірілген. Сенімхатқа қойылатын талаптарды апостиль қоятын орган белгілейді.
Түрік аудармасына екінші апостиль қажет пе?
Түркияның ішінде пайдалану үшін жоқ: нотариалды расталған ант берген аудармашы аудармасы жеткілікті. Екінші апостиль дайын түрік жиынтығын кейін үшінші елге апарсаңыз ғана қажет болуы мүмкін.
Ықтиярхат үшін апостиль ме, әлде нотариалды көшірме ме — не қажет?
Құжатқа және тапсыру сәтіндегі көші-қон қызметінің талаптарына байланысты. Шетелдік ресми құжаттар әдетте апостиль мен ант берген аудармашы аудармасын талап етеді, түрік құжаттары — жоқ. Құжаттар тізімін қабылдауға жазылу алдында нақтылаңыз; сондай-ақ Түркиядағы ықтиярхат туралы материалды қараңыз.
Апостиль қанша тұрады?
Алымдар мен тарифтер жыл сайын қайта қаралады және елдер мен құжат түрлеріне қарай әртүрлі, сондықтан өзекті сомаларды ресми мемлекеттік қызметтер порталдарынан қараңыз. Түркиядағы ант берген аудармашы аудармасы мен нотариалды растау бөлек төленеді.
Көмек керек пе?
New Time Investment Аланияда және бүкіл Түркияда мәмілелер мен құжат ресімдеуді сүйемелдейді. Біз дәл сіздің жағдайыңызда қандай құжаттар қажет болатынын айтамыз, апостиль мен аударманың дұрыс реттілігін құруға көмектесеміз, ант берген аудармашы мен нотариусты ұйымдастырамыз және жиынтықты тапсыруға дайындаймыз.
Материал анықтамалық сипатта. Заңдастыру ережелері, талап етілетін құжаттар тізбелері және көші-қон қызметі мен кадастрдың талаптары мезгіл-мезгіл өзгеріп отырады — тапсыру алдында қабылдаушы ведомствоның өзекті талаптарын тексеріңіз.